Trong các bệnh về mắt, glôcôm có một đặc điểm khiến nó nguy hiểm hơn hẳn: nó không đau, không đỏ, không làm mờ phần nhìn thẳng, và cứ thế lấy đi thị lực trong nhiều năm. Khi người bệnh nhận ra thì phần đã mất không lấy lại được.
Chuyện gì xảy ra trong mắt
Bên trong mắt luôn có dịch được tạo ra và thoát ra theo một chu trình, tạo nên một áp lực nhất định. Khi dịch thoát kém hoặc mất cân bằng, áp lực này tăng lên. Áp lực cao kéo dài gây tổn thương dây thần kinh thị giác, là bó dây dẫn tín hiệu hình ảnh từ mắt lên não.
Các sợi thần kinh bị tổn thương không tái tạo. Đó là lý do phần thị lực mất đi là vĩnh viễn.
Vì sao người bệnh không nhận ra
Ba lý do cộng lại. Thứ nhất, tổn thương thường bắt đầu ở vùng thị lực ngoại vi, tức là phần rìa của tầm nhìn, trong khi phần nhìn thẳng vẫn rõ. Thứ hai, hai mắt bù trừ cho nhau nên khoảng khuyết ở mắt này được mắt kia lấp. Thứ ba, não tự động lấp đầy khoảng trống nên bạn không thấy vùng đen.
Kết quả: người bệnh vẫn đọc được, vẫn xem tivi, vẫn thấy bình thường cho tới khi tổn thương đã rất nặng.
Những dấu hiệu muộn
- Hay va vào đồ vật ở hai bên.
- Khó nhìn trong điều kiện thiếu sáng.
- Cảm giác tầm nhìn hẹp lại như nhìn qua ống.
- Khó thích nghi khi đi từ sáng vào tối.
- Lái xe khó hơn trước, nhất là ban đêm.
Đây đều là dấu hiệu của giai đoạn đã mất khá nhiều. Chờ tới lúc này mới đi khám là chờ quá muộn.
Không phải dạng nào cũng thầm lặng
Có dạng bệnh diễn tiến đột ngột với đau nhức dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, thấy quầng sáng quanh đèn, buồn nôn và nôn. Đây là tình huống cấp cứu nhãn khoa cần đi viện ngay, và được nói kỹ trong một bài riêng.
Ai thuộc nhóm nguy cơ
- Có người thân ruột thịt mắc glôcôm.
- Tuổi cao.
- Cận thị nặng hoặc viễn thị nặng, tuỳ dạng bệnh.
- Dùng thuốc chứa corticoid kéo dài, kể cả dạng nhỏ mắt.
- Đã từng chấn thương mắt.
- Có bệnh tiểu đường hoặc bệnh tim mạch.
- Đã từng phẫu thuật mắt.
Yếu tố gia đình là quan trọng nhất và cũng dễ kiểm tra nhất. Nếu bố mẹ hoặc anh chị em ruột của bạn mắc glôcôm, hãy nói điều đó với bác sĩ mắt.
Cảnh báo về corticoid nhỏ mắt
Đây là mối liên hệ ít người biết và rất quan trọng. Thuốc nhỏ mắt chứa thành phần chống viêm mạnh có thể làm tăng áp lực trong mắt ở một số người khi dùng kéo dài. Vì nhóm thuốc này làm mắt đỡ đỏ rất nhanh nên hay được truyền tai và tự mua.
Đây là một trong những lý do quan trọng nhất để không tự mua thuốc nhỏ mắt và không dùng lại đơn cũ.
Khám gồm những gì
Việc chẩn đoán không chỉ dựa vào một con số. Bác sĩ thường đo áp lực trong mắt, khám dây thần kinh thị giác, đo thị trường để tìm những khoảng khuyết mà bạn không tự nhận ra, và có thể làm thêm các thăm dò khác.
Đây là lý do một lần đo nhãn áp ở tiệm kính không thay thế được buổi khám với bác sĩ mắt.
Nhãn áp bình thường không loại trừ hoàn toàn
Có dạng bệnh xảy ra ngay cả khi áp lực trong mắt nằm trong giới hạn bình thường. Ngược lại, có người áp lực cao hơn bình thường mà dây thần kinh chưa bị tổn thương. Vì vậy cần đánh giá tổng thể chứ không chỉ nhìn một chỉ số.
Điều trị nhằm mục tiêu gì
Không phải để lấy lại phần đã mất, mà để giữ phần còn lại. Bằng cách hạ áp lực trong mắt xuống mức an toàn cho dây thần kinh của bạn, quá trình tổn thương được làm chậm lại. Điều trị thường kéo dài suốt đời và cần theo dõi định kỳ.
Vì sao phải dùng thuốc đều đặn
Đây là điểm khó nhất với người bệnh. Thuốc không làm bạn thấy dễ chịu hơn, vì bạn vốn không đau. Bỏ thuốc cũng không gây triệu chứng ngay. Nhưng trong thời gian đó, tổn thương âm thầm tiếp diễn. Đây là bệnh mà việc tuân thủ quyết định gần như toàn bộ kết quả.
Tầm soát là biện pháp hiệu quả nhất
Vì bệnh không có triệu chứng sớm, cách duy nhất để phát hiện kịp là khám mắt định kỳ. Hãy hỏi bác sĩ mắt về lịch phù hợp với bạn, dựa trên tuổi và các yếu tố nguy cơ.
Nói với cả gia đình
Nếu bạn được chẩn đoán glôcôm, hãy nói với bố mẹ, anh chị em ruột và con cái, vì họ thuộc nhóm nguy cơ cao hơn và nên đi tầm soát. Đây là việc có thể cứu thị lực cho người thân.
Tóm lại
Glôcôm lấy đi thị lực ngoại vi một cách âm thầm, và phần đã mất không hồi phục. Không chờ triệu chứng, hãy tầm soát theo lịch bác sĩ đặt, nhất là khi trong nhà có người mắc. Đừng tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid, và nếu đã được chẩn đoán thì dùng thuốc đều đặn là điều quan trọng nhất.
Câu hỏi thường gặp
Glôcôm có chữa khỏi được không?
Phần thị lực đã mất không hồi phục được. Mục tiêu điều trị là giữ lại phần còn lại và làm chậm tiến triển. Đây là lý do phát hiện sớm tạo khác biệt rất lớn.
Vì sao người bệnh không tự nhận ra sớm?
Vì phần thị lực mất đi thường bắt đầu ở vùng ngoại vi, và não bù trừ bằng thông tin từ mắt kia. Người bệnh vẫn nhìn thẳng rõ nên không thấy gì bất thường cho tới giai đoạn muộn.
Đo nhãn áp bình thường có loại trừ được glôcôm không?
Không hoàn toàn. Có dạng bệnh xảy ra với nhãn áp trong giới hạn bình thường. Vì vậy việc khám gồm nhiều bước chứ không chỉ đo một con số.
Ai nên đi tầm soát?
Người có người thân ruột thịt mắc glôcôm, người trên một độ tuổi nhất định, người cận thị nặng, người dùng corticoid kéo dài, người có bệnh nền. Hãy hỏi bác sĩ mắt về lịch phù hợp với bạn.