Glôcôm là bệnh mà thuốc không mang lại cảm giác dễ chịu nào, vì người bệnh vốn không đau. Bỏ thuốc cũng không gây triệu chứng ngay. Hai điều đó khiến đây là một trong những bệnh bị bỏ điều trị nhiều nhất, và cũng là lý do bài này tập trung vào việc tuân thủ.
Điều trị nhằm mục tiêu gì
Hạ áp lực trong mắt xuống mức an toàn cho dây thần kinh của riêng bạn, để làm chậm hoặc dừng quá trình tổn thương. Nó không lấy lại phần đã mất. Mỗi ngày bạn giữ được áp lực ở mức đó là một ngày phần thị lực còn lại được bảo vệ.
Vì sao bỏ thuốc lại nguy hiểm
Vì không có tín hiệu cảnh báo. Bạn bỏ một tuần, mắt vẫn nhìn như cũ, và bạn kết luận rằng thuốc không cần thiết. Nhưng trong tuần đó áp lực đã tăng trở lại và một phần sợi thần kinh tiếp tục mất đi. Tới khi bạn nhận ra bằng thị lực thì đã rất muộn.
Những lý do người bệnh hay bỏ thuốc
- Không thấy khác biệt nên nghĩ thuốc vô ích.
- Quên, nhất là khi phải nhỏ nhiều lần trong ngày.
- Khó nhỏ do tay run hoặc nhìn kém.
- Khó chịu do tác dụng phụ.
- Chi phí kéo dài.
- Hết thuốc mà chưa kịp đi lấy.
Mỗi lý do đều có cách giải quyết, nhưng chỉ khi bạn nói ra với bác sĩ thay vì âm thầm bỏ.
Mẹo không quên
- Gắn việc nhỏ thuốc với một thói quen cố định: đánh răng, bữa ăn, trước khi ngủ.
- Đặt báo thức trên điện thoại cho từng cữ.
- Để lọ thuốc ở nơi bạn chắc chắn nhìn thấy vào đúng giờ đó.
- Dùng bảng đánh dấu dán trên tủ lạnh.
- Nhờ người nhà nhắc trong giai đoạn đầu.
- Luôn lấy thuốc mới trước khi lọ cũ hết.
Nhỏ thuốc cho đúng
- Rửa tay sạch.
- Kéo nhẹ mi dưới tạo thành túi, nhỏ một giọt vào đó.
- Không để đầu lọ chạm vào mắt.
- Nhắm mắt nhẹ vài chục giây, không chớp mạnh.
- Ấn nhẹ góc trong mắt vài chục giây để thuốc không trôi xuống mũi.
Bước cuối cùng đặc biệt quan trọng với thuốc hạ nhãn áp, vì nó giúp giữ thuốc ở mắt và giảm tác dụng toàn thân.
Khi dùng nhiều loại
Hãy hỏi bác sĩ về thứ tự và khoảng cách giữa các loại. Nhỏ liên tiếp ngay sau nhau khiến loại sau rửa trôi loại trước. Ghi thứ tự ra giấy nếu bạn dùng nhiều loại.
Tác dụng phụ
Một số thuốc hạ nhãn áp có thể gây khó chịu tại mắt, thay đổi màu mống mắt hoặc lông mi, và một số loại có tác dụng toàn thân ảnh hưởng tới nhịp tim hoặc hô hấp ở người có bệnh nền. Hãy báo bác sĩ nếu bạn thấy bất thường, và luôn nói rõ bệnh nền của mình khi được kê thuốc.
Điều cần tránh là tự ngừng thuốc vì khó chịu. Bác sĩ có thể đổi loại khác phù hợp hơn.
Tái khám là một phần của điều trị
Bạn không tự biết được điều trị có đủ hiệu quả không. Bác sĩ cần đo lại áp lực, đánh giá dây thần kinh, và đo thị trường để so với lần trước. Chỉ khi đặt các lần đo cạnh nhau mới biết bệnh có đang tiến triển hay không.
Đừng bỏ tái khám vì thấy mắt vẫn nhìn bình thường. Đó chính là đặc điểm của bệnh này.
Đo thị trường
Đây là thăm dò tìm những khoảng khuyết trong tầm nhìn mà bạn không tự nhận ra. Nó cần bạn tập trung nên hơi mệt, và kết quả có thể dao động giữa các lần. Hãy làm nghiêm túc và đi đúng lịch, vì đây là cách chính để theo dõi tiến triển.
Sinh hoạt hằng ngày
Hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của bạn. Nói chung, nên tránh các tư thế cúi đầu thấp kéo dài và các động tác gắng sức nín thở mạnh. Nhiều hoạt động thể thao vừa phải vẫn tốt cho sức khoẻ chung. Đừng tự kiêng khem quá mức mà cũng đừng bỏ qua lời dặn.
Lái xe
Khi thị lực ngoại vi bị ảnh hưởng, việc lái xe trở nên nguy hiểm hơn, đặc biệt vào ban đêm. Hãy hỏi thẳng bác sĩ về khả năng lái xe của bạn và nghe theo. Đây là vấn đề an toàn cho cả bạn và người khác.
Nói với các bác sĩ khác
Mỗi khi đi khám bệnh khác hoặc chuẩn bị phẫu thuật, hãy nói rõ bạn bị glôcôm và đang dùng thuốc gì. Một số thuốc cho bệnh khác có thể ảnh hưởng tới mắt bạn. Hãy mang danh sách thuốc theo mỗi lần khám.
Khi chi phí là vấn đề
Đừng tự giảm liều hoặc kéo dài lọ thuốc để tiết kiệm. Hãy nói thẳng với bác sĩ, vì có thể có phương án khác phù hợp hơn với điều kiện của bạn. Bỏ dở điều trị là cách tốn kém nhất về lâu dài.
Người nhà có thể giúp gì
- Nhắc lịch nhỏ thuốc và lịch tái khám.
- Hỗ trợ nhỏ thuốc nếu tay run hoặc nhìn kém.
- Đi cùng tới buổi khám để nghe và ghi lại.
- Kiểm tra xem còn thuốc không trước khi hết.
- Sắp xếp nhà cửa cho an toàn nếu thị lực ngoại vi đã giảm.
Tóm lại
Thuốc không làm bạn dễ chịu và bỏ thuốc không gây triệu chứng ngay, nhưng tổn thương vẫn tiếp diễn. Hãy gắn việc nhỏ thuốc với thói quen cố định, nhỏ đúng cách, báo bác sĩ khi có tác dụng phụ thay vì tự ngừng, và đi tái khám đủ vì đó là cách duy nhất biết bệnh có đang tiến triển hay không.
Câu hỏi thường gặp
Bỏ thuốc vài ngày có sao không?
Bạn sẽ không thấy triệu chứng gì, nhưng áp lực trong mắt tăng trở lại và tổn thương tiếp diễn âm thầm. Chính vì không có cảm giác cảnh báo nên việc dùng đều đặn lại càng quan trọng.
Đã dùng thuốc rồi có cần tái khám không?
Rất cần. Bác sĩ phải đo lại áp lực và đánh giá dây thần kinh cùng thị trường để biết điều trị có đủ hiệu quả không. Không tái khám thì không ai biết bệnh có đang tiến triển hay không.
Có phải kiêng gì trong sinh hoạt không?
Hãy hỏi bác sĩ về trường hợp cụ thể của bạn. Nói chung nên tránh các tư thế cúi đầu thấp kéo dài và các động tác gắng sức nín thở mạnh, nhưng mức độ tuỳ từng người.
Thuốc nhỏ có tác dụng phụ không?
Có thể có, gồm cả tác dụng tại mắt và toàn thân với một số loại. Hãy báo bác sĩ nếu bạn thấy khó chịu, thay vì tự ngừng thuốc.