Với một bệnh không có triệu chứng sớm, không đau, không đỏ, và lấy đi thị lực từ vùng bạn ít để ý nhất, thì chờ tới khi thấy bất thường là chờ quá muộn. Tầm soát là cách duy nhất còn lại.
Ai nên đi
- Người có bố mẹ, anh chị em ruột mắc glôcôm.
- Người từ tuổi trung niên trở lên.
- Người cận thị nặng hoặc viễn thị nặng.
- Người đang hoặc từng dùng thuốc chứa corticoid kéo dài, kể cả dạng nhỏ mắt và dạng xịt.
- Người đã từng chấn thương mắt.
- Người có tiểu đường hoặc bệnh tim mạch.
- Người đã từng phẫu thuật mắt.
- Người từng có những đợt thoáng thấy quầng sáng quanh đèn hoặc căng tức mắt.
Yếu tố gia đình là quan trọng nhất. Nếu bạn biết trong nhà có người mắc, hãy coi mình thuộc nhóm cần tầm soát.
Bao lâu một lần
Không có con số áp dụng cho mọi người. Nó phụ thuộc vào tuổi, các yếu tố nguy cơ, và kết quả lần khám trước. Hãy hỏi bác sĩ mắt về lịch riêng cho bạn và ghi vào lịch điện thoại.
Vì sao đo nhãn áp đơn thuần chưa đủ
Con số áp lực trong mắt chỉ là một phần. Có người mắc bệnh với áp lực nằm trong giới hạn bình thường. Ngược lại, có người áp lực cao hơn bình thường mà dây thần kinh chưa tổn thương. Vì vậy cần đánh giá cả dây thần kinh và chức năng nhìn.
Một lần đo ở tiệm kính không thay thế được buổi khám với bác sĩ mắt.
Buổi khám gồm những gì
- Hỏi bệnh sử. Tiền sử gia đình, thuốc đang dùng, bệnh nền, chấn thương cũ.
- Đo thị lực. Đánh giá khả năng nhìn hiện tại.
- Đo áp lực trong mắt. Có nhiều phương pháp, bác sĩ chọn cách phù hợp.
- Khám phần trước của mắt. Đánh giá cấu trúc góc nơi dịch thoát ra.
- Soi đáy mắt. Nhìn trực tiếp đầu dây thần kinh thị giác.
- Đo thị trường. Tìm những khoảng khuyết bạn không tự nhận ra.
- Các thăm dò hình ảnh. Đo độ dày lớp sợi thần kinh, tuỳ chỉ định.
Không phải ai cũng cần làm hết. Bác sĩ chọn theo tình huống của bạn.
Về việc nhỏ thuốc giãn đồng tử
Để nhìn rõ đáy mắt, bác sĩ thường cần làm giãn đồng tử. Sau đó bạn sẽ chói và nhìn gần mờ trong vài giờ. Hãy sắp xếp người đưa về và mang theo kính râm. Đừng tự lái xe sau khi được nhỏ thuốc này.
Với một số người có cấu trúc góc hẹp, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ trước khi nhỏ. Đây là lý do việc khám phần trước của mắt được làm trước.
Đo thị trường: nên biết trước
Bạn sẽ nhìn vào một điểm cố định và bấm nút mỗi khi thấy ánh sáng xuất hiện ở rìa. Thăm dò này đòi hỏi tập trung nên khá mệt, và kết quả lần đầu thường kém hơn các lần sau khi bạn đã quen. Hãy làm nghiêm túc và đừng đoán khi không chắc.
Chuẩn bị trước khi đi
- Danh sách hoặc ảnh chụp toàn bộ thuốc đang dùng.
- Thông tin về bệnh mắt trong gia đình.
- Kính đang đeo và đơn kính nếu có.
- Hồ sơ khám mắt cũ.
- Người đưa về, phòng khi được nhỏ thuốc giãn đồng tử.
Hỏi gia đình trước khi đi
Hãy hỏi bố mẹ, ông bà, anh chị em xem có ai từng được chẩn đoán glôcôm hoặc tăng nhãn áp không. Nhiều người không biết vì trong nhà gọi bằng tên khác hoặc chỉ nói là mắt yếu. Thông tin này thay đổi cách bác sĩ đánh giá bạn.
Sau khi có kết quả
Nếu bình thường, hãy hỏi lịch tầm soát lần sau và ghi lại. Nếu có bất thường, hãy hỏi rõ mức độ, kế hoạch điều trị và theo dõi. Ghi lại các con số đo được, vì việc so sánh giữa các lần mới có ý nghĩa.
Giữ hồ sơ qua các năm
Chụp ảnh toàn bộ kết quả và lưu theo ngày. Với bệnh này, giá trị nằm ở chuỗi kết quả qua nhiều năm chứ không ở một lần đo. Nếu bạn đổi nơi khám, hồ sơ cũ là thứ quý nhất mang theo.
Nếu kết quả nằm ở vùng ranh giới
Có trường hợp chưa đủ để kết luận nhưng cũng chưa yên tâm hoàn toàn. Khi đó bác sĩ sẽ hẹn theo dõi sát hơn. Đừng bỏ các lần hẹn này vì thấy mình vẫn nhìn bình thường, vì đó chính là giai đoạn phát hiện sớm có giá trị nhất.
Nhắc người thân đi cùng
Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ vì yếu tố gia đình, thì anh chị em ruột và con cái bạn cũng vậy. Rủ nhau đi khám cùng đợt vừa tiện vừa dễ duy trì thói quen.
Tóm lại
Tầm soát là cách duy nhất phát hiện glôcôm kịp thời. Nhóm quan trọng nhất là người có người thân ruột thịt mắc bệnh. Một buổi khám gồm nhiều bước chứ không chỉ đo nhãn áp. Hãy hỏi bác sĩ lịch riêng cho bạn, giữ hồ sơ qua các năm, và nhắc cả người thân cùng đi.
Câu hỏi thường gặp
Bao lâu nên tầm soát một lần?
Tuỳ tuổi và các yếu tố nguy cơ của từng người. Hãy hỏi bác sĩ mắt về lịch phù hợp với bạn thay vì áp dụng một con số chung.
Đo nhãn áp ở tiệm kính có đủ không?
Không. Đó chỉ là một chỉ số, và có dạng bệnh xảy ra với nhãn áp bình thường. Chẩn đoán cần đánh giá dây thần kinh thị giác và thị trường, do bác sĩ mắt thực hiện.
Khám có đau không?
Các bước thăm dò thường không đau. Đo nhãn áp có thể hơi khó chịu trong vài giây. Nếu được nhỏ thuốc giãn đồng tử, bạn sẽ chói và nhìn gần mờ trong vài giờ nên cần người đưa về.
Có phải chuẩn bị gì trước khi đi khám không?
Mang danh sách thuốc đang dùng, thông tin về bệnh trong gia đình, kính đang đeo, và sắp xếp người đưa về phòng khi được nhỏ thuốc giãn đồng tử.