Khi trong nhà có người bị glôcôm

Khi một người trong nhà được chẩn đoán glôcôm, có hai việc cần làm ngay và chúng khác nhau: những người còn lại cần đi tầm soát, còn người bệnh cần được hỗ trợ để duy trì một điều trị kéo dài suốt đời mà không mang lại cảm giác dễ chịu nào.

Việc thứ nhất: cả nhà đi tầm soát

Bố mẹ, anh chị em ruột và con cái của người bệnh có nguy cơ cao hơn dân số chung. Đây là thông tin quan trọng và thường bị bỏ qua vì mọi người tập trung vào người đang bệnh.

Hãy nói rõ với bác sĩ rằng trong nhà có người mắc glôcôm khi đi khám. Điều này thay đổi cách bác sĩ đánh giá và lịch theo dõi cho bạn.

Rủ nhau đi cùng đợt

Việc này vừa tiện vừa dễ duy trì. Nếu một người đã đi khám và thấy quy trình không đáng ngại, những người khác sẽ bớt trì hoãn. Hãy coi đây là việc của cả nhà chứ không phải việc riêng của người bệnh.

Việc thứ hai: hỗ trợ tuân thủ

Đây là phần quyết định kết quả điều trị. Thuốc không làm người bệnh dễ chịu hơn, bỏ thuốc không gây triệu chứng ngay, nên rất dễ bỏ. Sự hỗ trợ đều đặn của người nhà tạo khác biệt thật.

Những việc cụ thể giúp được

• Đặt báo thức cho từng cữ nhỏ thuốc.
• Làm bảng đánh dấu dán ở nơi để thuốc.
• Kiểm tra lượng thuốc còn lại, đi lấy trước khi hết.
• Ghi lịch tái khám vào lịch chung của gia đình.
• Đi cùng tới buổi khám để nghe và ghi lại.
• Hỗ trợ nhỏ thuốc nếu tay run hoặc nhìn kém.

Cách nhỏ thuốc cho người khác

• Rửa tay sạch.
• Cho người bệnh nằm hoặc tựa đầu vào ghế cho vững.
• Kéo nhẹ mi dưới tạo thành túi.
• Nhỏ một giọt vào túi đó, không để đầu lọ chạm vào mắt.
• Nhắc nhắm mắt nhẹ vài chục giây, không chớp mạnh.
• Ấn nhẹ góc trong mắt vài chục giây.

Hãy nhờ nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp lần đầu và làm cùng vài lần cho quen.

Khi có nhiều loại thuốc

Ghi thứ tự và khoảng cách giữa các loại ra giấy, dán cạnh chỗ để thuốc. Nếu nhiều người cùng chăm, hãy đánh dấu từng lần đã nhỏ để không nhỏ trùng hoặc bỏ sót.

Đi cùng tới buổi khám

Người bệnh đang lo thường không nhớ hết lời dặn. Người đi cùng nghe được phần bị bỏ sót và hỏi được câu người bệnh ngại hỏi. Hãy ghi lại: kết quả đo, kế hoạch điều trị, lịch tái khám, và dấu hiệu cần quay lại ngay.

Điều chỉnh nhà cửa

Khi thị lực ngoại vi giảm, người bệnh dễ va vào đồ vật ở hai bên và dễ ngã. Những thay đổi đơn giản giúp nhiều:

• Tăng ánh sáng ở hành lang, cầu thang, nhà tắm.
• Dọn lối đi, bỏ vật cản ở hai bên.
• Cố định thảm hoặc bỏ hẳn thảm rời.
• Đánh dấu bậc thềm bằng màu tương phản.
• Gắn tay vịn ở cầu thang và nhà tắm.
• Để đồ dùng ở vị trí cố định để người bệnh quen chỗ.

Mục tiêu chính là phòng ngã, vì một lần ngã ở người lớn tuổi có thể đổi cả quỹ đạo sức khoẻ.

Về việc lái xe

Đây là chủ đề nhạy cảm nhưng cần nói. Khi thị lực ngoại vi giảm, việc lái xe trở nên nguy hiểm, nhất là ban đêm. Hãy đề nghị người bệnh hỏi thẳng bác sĩ về khả năng lái xe và cùng tìm phương án đi lại thay thế, thay vì tranh cãi tại nhà.

Hiểu cho đúng về khả năng nhìn

Người bị glôcôm giai đoạn giữa vẫn nhìn thẳng rất rõ, đọc được, xem tivi được. Điều họ khó là nhận ra vật ở rìa tầm nhìn. Vì vậy đừng nghĩ họ vờ vịt khi vẫn đọc được báo mà lại va vào ghế. Hãy tiếp cận từ phía trước khi nói chuyện, và báo trước khi đặt đồ vào lối đi.

Về mặt tinh thần

Chẩn đoán một bệnh có thể dẫn tới mất thị lực gây lo lắng thật. Hãy lắng nghe thay vì trấn an qua loa, và nhấn mạnh điều đúng: điều trị đều đặn giúp giữ được phần thị lực còn lại, và rất nhiều người sống bình thường với bệnh này trong nhiều chục năm.

Khi người bệnh nản và muốn bỏ thuốc

Đừng trách móc. Hãy hỏi lý do thật: khó nhỏ, tác dụng phụ, chi phí, hay thấy vô ích. Mỗi lý do có cách giải quyết, và việc cần làm là đưa lý do đó tới bác sĩ thay vì để người bệnh âm thầm bỏ.

Giữ hồ sơ giúp người bệnh

Chụp ảnh toàn bộ kết quả các lần khám, lưu theo ngày trong một thư mục. Với bệnh này, chuỗi kết quả qua nhiều năm là thứ quý nhất, và nó cần thiết nếu phải đổi nơi khám.

Tóm lại

Hai việc song song: người thân ruột thịt đi tầm soát, và người bệnh được hỗ trợ duy trì điều trị. Giúp nhắc lịch, hỗ trợ nhỏ thuốc, đi cùng tới buổi khám, điều chỉnh nhà cửa để phòng ngã, và khi người bệnh muốn bỏ thuốc thì hãy tìm hiểu lý do rồi đưa tới bác sĩ.

Câu hỏi thường gặp