Vì sao cả nhà cả lớp cùng bị: đường lây và cách chặn

Một người trong nhà bị, một tuần sau cả nhà cùng đỏ mắt. Trong lớp một trẻ bị, hai tuần sau nửa lớp nghỉ. Đau mắt đỏ do virus là một trong những bệnh lây nhanh nhất trong sinh hoạt hằng ngày, và gần như toàn bộ đường lây đi qua bàn tay.

Đường lây chính: bàn tay

Người bệnh dụi mắt hoặc lau ghèn, dịch dính vào tay. Tay chạm vào tay nắm cửa, điều khiển từ xa, điện thoại, bàn phím. Người khác chạm vào đó rồi đưa tay lên mắt mình. Cả chuỗi diễn ra trong vài phút và không ai nhận ra.

Những đường lây khác

• Khăn mặt dùng chung.
• Gối, ga giường chung.
• Đồ trang điểm mắt dùng chung.
• Lọ thuốc nhỏ mắt dùng chung.
• Kính áp tròng và hộp đựng.
• Bể bơi trong một số trường hợp.

Một hiểu nhầm cần bỏ

Nhìn vào mắt người bệnh không làm bạn bị lây. Đây là quan niệm rất phổ biến và nó có hại theo hai cách: khiến người bệnh bị xa lánh không cần thiết, và khiến người ta lơ là việc rửa tay vốn mới là biện pháp thật sự quan trọng.

Những việc hiệu quả nhất

• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng, nhất là sau khi chạm vào mắt.
• Không dụi mắt.
• Khăn mặt riêng cho từng người, giặt thường xuyên.
• Vỏ gối riêng, thay hằng ngày trong giai đoạn có người bệnh.
• Không dùng chung thuốc nhỏ mắt, kể cả với người trong nhà.
• Lau tay nắm cửa, công tắc, điện thoại, điều khiển từ xa.

Lau ghèn cho đúng cách

Dùng bông hoặc gạc sạch, mỗi mắt một miếng riêng, lau một chiều từ góc trong ra ngoài, rồi bỏ ngay vào thùng có nắp. Rửa tay sau đó. Đừng dùng một miếng cho cả hai mắt, và đừng dùng lại khăn vải đã lau mắt.

Thuốc nhỏ mắt: một lọ cho một người

Đây là quy tắc không có ngoại lệ. Đầu lọ chạm vào mi hoặc vào dịch mắt là đã nhiễm. Dùng chung lọ là cách truyền bệnh trực tiếp nhất. Nếu bị cả hai mắt, hãy hỏi bác sĩ về cách nhỏ để không đưa dịch từ mắt này sang mắt kia.

Kính áp tròng

Tháo ra ngay khi mắt đỏ và không đeo lại cho tới khi bác sĩ cho phép. Bỏ cặp kính đang dùng nếu là loại dùng ngắn hạn, và thay hộp đựng. Người đeo kính áp tròng cần đi khám sớm khi mắt đỏ chứ không tự theo dõi.

Đồ trang điểm mắt

Ngừng trang điểm mắt trong suốt đợt bệnh. Bỏ mascara và bút kẻ mắt đang dùng, vì chúng đã nhiễm. Không bao giờ dùng chung đồ trang điểm mắt với người khác, kể cả lúc bình thường.

Trong nhà khi có người bệnh

• Người bệnh dùng khăn, gối riêng.
• Giặt khăn và vỏ gối của người bệnh riêng, bằng nước nóng nếu chất liệu cho phép.
• Lau các bề mặt hay chạm mỗi ngày.
• Hạn chế tiếp xúc gần với trẻ nhỏ và người cao tuổi.
• Nhắc nhau rửa tay, đặt xà phòng ở chỗ dễ thấy.

Với trẻ nhỏ

Trẻ rất khó tránh dụi mắt, nên việc chặn lây khó hơn nhiều. Hãy cắt móng tay cho con, nhắc con rửa tay thường xuyên, và cho con dùng khăn riêng có màu riêng để không nhầm. Với trẻ quá nhỏ, người lớn phải chủ động lau tay cho con.

Đi học và đi làm

Trong giai đoạn mắt còn đỏ và chảy nhiều, nên nghỉ ở nhà nếu công việc cho phép, nhất là với trẻ đi học và người làm nghề tiếp xúc nhiều. Hãy báo với nhà trường hoặc nơi làm việc, và hỏi bác sĩ về mốc quay lại.

Nếu bắt buộc phải đi làm

• Rửa tay rất thường xuyên.
• Mang theo khăn giấy riêng để lau, bỏ ngay sau khi dùng.
• Lau bàn phím, chuột, điện thoại của mình.
• Hạn chế bắt tay và tiếp xúc gần.
• Không dùng chung đồ dùng văn phòng.

Bể bơi

Không đi bơi trong đợt bệnh. Vừa để không lây cho người khác, vừa để mắt bạn không tiếp xúc thêm với nước có hoá chất khi đang viêm.

Sau khi khỏi

Thay bàn chải nếu bạn từng chạm vào nó khi tay dính dịch mắt, thay hoặc giặt kỹ vỏ gối và khăn, bỏ lọ thuốc nhỏ đã mở, bỏ đồ trang điểm mắt đã dùng trong đợt bệnh. Những việc này phòng tái nhiễm.

Đừng để người bệnh cảm thấy bị xa lánh

Việc giữ vệ sinh khác với việc cô lập. Người bệnh vẫn có thể ngồi cùng bàn ăn, vẫn nói chuyện bình thường. Chỉ cần không dùng chung đồ và ai cũng rửa tay. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ, để con không thấy mình bị ghét bỏ vì ốm.

Tóm lại

Bệnh lây qua tay chứ không lây qua ánh nhìn. Rửa tay thường xuyên, không dụi mắt, khăn và gối riêng, không dùng chung thuốc nhỏ và đồ trang điểm mắt, lau các bề mặt hay chạm. Với người đeo kính áp tròng, tháo ra ngay và đi khám sớm.

Câu hỏi thường gặp