Đau mắt đỏ: nguyên nhân và diễn biến thường gặp

Sáng dậy mi mắt dính chặt, mắt đỏ au, cộm như có cát. Phần lớn người gặp cảnh này vài lần trong đời, và phần lớn các đợt đều tự khỏi. Nhưng chữ mắt đỏ gộp chung nhiều tình trạng rất khác nhau, trong đó có nhóm không được chờ.

Đau mắt đỏ thông thường là gì

Đây là tình trạng viêm lớp màng mỏng phủ lòng trắng và mặt trong mi mắt. Khi lớp này viêm, các mạch máu nhỏ trong đó giãn ra và bạn thấy mắt đỏ. Nó cũng tiết dịch nhiều hơn, gây chảy nước mắt và ghèn.

Ba nhóm nguyên nhân chính

• Do virus. Phổ biến nhất, lây rất nhanh, thường bắt đầu một bên rồi sang bên kia, dịch loãng trong.
• Do vi khuẩn. Ghèn thường đặc hơn, màu vàng hoặc xanh, mi dính chặt khi ngủ dậy.
• Do dị ứng. Ngứa là triệu chứng nổi bật, thường cả hai mắt cùng lúc, kèm hắt hơi ngứa mũi, theo mùa hoặc theo môi trường.

Ba nhóm này trông khá giống nhau và người thường khó phân biệt. Ngứa nhiều thì nghiêng về dị ứng, còn lại thì cần bác sĩ đánh giá.

Diễn biến của đợt do virus

Thường khởi phát ở một mắt rồi lan sang mắt kia sau vài ngày. Nặng nhất trong khoảng những ngày đầu, sau đó giảm dần. Có thể kèm hạch trước tai sưng đau, và đôi khi đi cùng một đợt cảm.

Điểm quan trọng là xu hướng: nặng lên rồi nhẹ dần. Nếu mắt bạn đi theo hướng ngược lại, đó là lý do đi khám.

Những triệu chứng thường gặp

• Đỏ ở lòng trắng, thường lan toả khắp.
• Cộm như có cát trong mắt.
• Chảy nước mắt.
• Ghèn, mi dính khi ngủ dậy.
• Hơi chói khi ra sáng.
• Mi mắt sưng nhẹ.

Điều đáng chú ý: đau mắt đỏ thông thường gây cộm khó chịu chứ không gây đau nhức sâu, và không làm giảm thị lực. Nếu bạn có hai dấu hiệu sau, câu chuyện đã khác.

Khi mắt đỏ không phải đau mắt đỏ

Đây là phần quan trọng nhất của bài. Có những tình trạng nguy hiểm cũng bắt đầu bằng mắt đỏ, và việc nhầm chúng với đau mắt đỏ thông thường rồi tự nhỏ thuốc ở nhà có thể dẫn tới hậu quả nặng về thị lực.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Nhìn mờ đi, dù chỉ nhẹ.
• Đau nhức sâu trong mắt, không phải cảm giác cộm.
• Sợ ánh sáng nhiều, không mở mắt được trong phòng sáng.
• Đỏ đậm thành vòng quanh tròng đen.
• Đồng tử hai bên không đều, hoặc đồng tử phản ứng khác thường.
• Nhìn thấy quầng sáng quanh đèn.
• Buồn nôn, nôn kèm đau mắt và đau đầu.
• Sau chấn thương, sau khi có dị vật bắn vào mắt.
• Sau khi hoá chất bắn vào mắt.

Với hoá chất bắn vào mắt, hãy rửa mắt ngay bằng nhiều nước sạch trong thời gian dài rồi đi khám ngay, đừng chờ.

Nhóm cần đi khám sớm hơn

• Người đeo kính áp tròng.
• Người vừa phẫu thuật mắt.
• Người có bệnh mắt sẵn như glôcôm.
• Trẻ sơ sinh có mắt đỏ và ghèn.
• Người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch.

Với người đeo kính áp tròng, hãy tháo kính ra ngay khi mắt đỏ và đi khám, vì nhóm này có nguy cơ riêng liên quan tới giác mạc.

Tại sao không nên tự mua thuốc nhỏ

Nhiều loại thuốc nhỏ mắt bán sẵn chứa các thành phần khác nhau, và có nhóm không phù hợp với một số tình trạng. Dùng sai loại có thể làm bệnh nặng hơn hoặc che mờ dấu hiệu khiến bác sĩ khó đánh giá. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì mua theo lời mách.

Đặc biệt cảnh giác với thuốc chứa corticoid

Có những loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần chống viêm mạnh. Chúng làm mắt đỡ đỏ nhanh nên rất dễ được truyền tai nhau. Nhưng dùng khi không có chỉ định, hoặc dùng kéo dài, có thể gây hậu quả nghiêm trọng cho mắt. Loại này chỉ dùng khi bác sĩ mắt kê và theo dõi.

Những việc tuyệt đối không làm

• Đắp lá, xông lá vào mắt.
• Nhỏ sữa mẹ, nước muối tự pha, hay bất cứ dung dịch tự chế nào vào mắt.
• Dùng chung thuốc nhỏ mắt với người khác.
• Dụi mắt.
• Đeo kính áp tròng khi mắt đang đỏ.
• Dùng lại lọ thuốc nhỏ đã mở từ đợt trước.

Chăm sóc trong đợt nhẹ

• Lau ghèn bằng bông sạch, mỗi mắt một miếng, lau từ trong ra ngoài rồi bỏ.
• Rửa tay trước và sau mỗi lần chạm vào mắt.
• Chườm mát nếu thấy dễ chịu.
• Đeo kính râm khi ra ngoài nếu chói.
• Nghỉ mắt, giảm thời gian nhìn màn hình.
• Không trang điểm mắt trong những ngày này.

Theo dõi bằng nguyên tắc đơn giản

Mỗi ngày hỏi hai câu: hôm nay so với hôm qua thì nhẹ đi hay nặng lên, và thị lực có thay đổi không. Nhìn mờ là dấu hiệu cần đi khám bất kể các triệu chứng khác thế nào.

Khi nào quay lại nếu đã khám

Nếu đã được khám và cho thuốc mà sau vài ngày không đỡ, hoặc nặng lên, hoặc xuất hiện nhìn mờ và đau nhức, hãy quay lại ngay. Đừng tự đổi thuốc hay tự mua thêm.

Tóm lại

Phần lớn đau mắt đỏ do virus và tự khỏi trong một tới hai tuần. Nhưng mắt đỏ kèm nhìn mờ, đau nhức sâu, sợ ánh sáng nhiều hoặc đỏ quanh tròng đen là nhóm phải đi khám ngay. Đừng tự mua thuốc nhỏ, đặc biệt là loại chứa corticoid, và tuyệt đối không đắp lá hay nhỏ dung dịch tự chế vào mắt.

Câu hỏi thường gặp