Khô mắt là gì và vì sao ngày càng nhiều người bị

Khô mắt từng được coi là vấn đề của người lớn tuổi. Giờ đây nó xuất hiện ở người hai mươi tuổi ngồi máy tính tám tiếng mỗi ngày trong phòng điều hoà. Đây là một trong những lý do đi khám mắt phổ biến nhất hiện nay.

Nước mắt không chỉ là nước

Bề mặt mắt được phủ một lớp màng mỏng gồm nhiều thành phần: phần nước, phần nhầy giúp bám vào bề mặt, và phần dầu ở ngoài cùng giúp hạn chế bay hơi. Ba thành phần này phải cân bằng. Khô mắt xảy ra khi lớp màng đó không đủ, hoặc bay hơi quá nhanh, hoặc mất cân bằng thành phần.

Hai kiểu khô mắt

• Không tiết đủ. Tuyến lệ không sản xuất đủ, hay gặp hơn ở người lớn tuổi và ở một số bệnh toàn thân.
• Bay hơi quá nhanh. Thường liên quan tới các tuyến ở bờ mi hoạt động kém, và tới việc chớp mắt ít.

Kiểu thứ hai chiếm phần lớn trong thực tế hiện nay, và nó liên quan trực tiếp tới lối sống.

Nghịch lý: khô mắt lại chảy nước mắt

Đây là điều khiến nhiều người không nghĩ mình bị khô mắt. Khi bề mặt mắt bị kích thích vì khô, cơ thể kích hoạt phản xạ tiết nước mắt ồ ạt. Nhưng loại nước mắt phản xạ này loãng, thiếu các thành phần giữ ẩm, và trôi đi nhanh. Kết quả là bạn vừa chảy nước mắt vừa vẫn khô.

Triệu chứng thường gặp

• Cộm như có cát trong mắt.
• Rát, nóng.
• Mỏi mắt, nặng mi, nhất là cuối ngày.
• Đỏ nhẹ.
• Nhìn mờ thoáng qua, chớp mắt vài cái thì rõ lại.
• Chảy nước mắt sống.
• Khó đeo kính áp tròng như trước.
• Nhạy hơn với gió, khói, ánh sáng.

Dấu hiệu nhìn mờ thoáng qua rồi rõ lại khi chớp mắt là gợi ý khá đặc trưng.

Những nguyên nhân phổ biến

• Nhìn màn hình nhiều giờ liên tục.
• Điều hoà, quạt thổi thẳng, môi trường khô.
• Đeo kính áp tròng.
• Tuổi tác.
• Thay đổi nội tiết.
• Một số thuốc đang dùng.
• Một số bệnh toàn thân.
• Sau phẫu thuật khúc xạ.
• Khói thuốc, ô nhiễm không khí.
• Viêm bờ mi.

Vì sao màn hình lại là thủ phạm lớn

Khi tập trung nhìn màn hình, tần số chớp mắt giảm đi đáng kể và nhiều lần chớp lại không hoàn toàn. Chớp mắt chính là cơ chế trải đều lớp màng nước mắt. Chớp ít và chớp không hết nghĩa là lớp màng không được làm mới, và nó bay hơi dần.

Viêm bờ mi: nguyên nhân hay bị bỏ qua

Các tuyến nhỏ ở bờ mi tiết ra phần dầu của màng nước mắt. Khi chúng bị tắc hoặc viêm, phần dầu thiếu và nước mắt bay hơi nhanh. Dấu hiệu gợi ý: bờ mi đỏ, có vảy ở chân lông mi, mắt dính vào buổi sáng, hay lên chắp lẹo.

Những việc làm được ngay

• Chớp mắt có ý thức khi làm việc với màn hình.
• Nghỉ mắt định kỳ, nhìn ra xa vài chục giây.
• Đặt màn hình thấp hơn tầm mắt một chút để mi che bớt bề mặt mắt.
• Không để quạt hay điều hoà thổi thẳng vào mặt.
• Giữ độ ẩm phòng, đặt chậu nước hoặc dùng máy tạo ẩm.
• Uống đủ nước.
• Đeo kính khi ra ngoài gió.
• Không hút thuốc và tránh khói thuốc.

Chườm ấm bờ mi

Với người có dấu hiệu viêm bờ mi, chườm ấm và vệ sinh bờ mi hằng ngày thường giúp nhiều. Hãy hỏi bác sĩ mắt về cách làm đúng cho trường hợp của bạn, vì làm sai hoặc chà mạnh có thể gây kích thích thêm.

Nước mắt nhân tạo

Giúp bổ sung và làm dịu. Hãy hỏi dược sĩ về loại phù hợp. Nếu bạn cần dùng nhiều lần mỗi ngày và lâu dài, có loại không chứa chất bảo quản dành riêng cho trường hợp đó. Đừng tự chuyển sang các loại thuốc nhỏ làm mắt bớt đỏ, vì chúng không điều trị khô mắt.

Đừng tự dùng thuốc nhỏ chứa corticoid

Đây là cảnh báo quan trọng. Nhóm này làm mắt dễ chịu nhanh nên hay được truyền tai, nhưng dùng khi không có chỉ định hoặc dùng kéo dài có thể gây hậu quả nghiêm trọng. Chỉ dùng khi bác sĩ mắt kê và theo dõi.

Khi nào cần đi khám

• Triệu chứng kéo dài nhiều tuần dù đã điều chỉnh môi trường và thói quen.
• Ảnh hưởng tới công việc, đọc sách, lái xe.
• Nhìn mờ không cải thiện khi chớp mắt.
• Đau nhức, sợ ánh sáng nhiều.
• Bạn đeo kính áp tròng và ngày càng khó đeo.
• Kèm khô miệng, đau khớp, mệt kéo dài.

Điểm cuối đáng chú ý, vì khô mắt đôi khi đi cùng các bệnh toàn thân và cần được đánh giá chung.

Chuẩn bị cho buổi khám

Ghi lại: triệu chứng bắt đầu từ khi nào, nặng vào lúc nào trong ngày, công việc của bạn có nhìn màn hình nhiều không, môi trường làm việc thế nào, toàn bộ thuốc đang dùng, và bạn đã thử những gì.

Điều trị không chỉ là nhỏ thuốc

Với phần lớn người, kết quả tốt nhất đến từ việc kết hợp: điều chỉnh môi trường và thói quen nhìn màn hình, vệ sinh bờ mi nếu có chỉ định, và dùng sản phẩm bổ sung theo hướng dẫn. Chỉ nhỏ thuốc mà không đổi gì khác thường chỉ giải quyết được phần ngọn.

Tóm lại

Khô mắt gây cộm rát và đôi khi lại chảy nước mắt sống. Nguyên nhân phổ biến nhất hiện nay liên quan tới màn hình, điều hoà và viêm bờ mi. Hãy chớp mắt có ý thức, nghỉ mắt định kỳ, giữ ẩm phòng, tránh gió thổi thẳng. Đi khám nếu kéo dài nhiều tuần, và đừng tự dùng thuốc nhỏ chứa corticoid.

Câu hỏi thường gặp