Có một điều cha mẹ thường không nghĩ tới: trẻ không biết rằng mình nhìn kém. Với con, thế giới luôn mờ như vậy và đó là bình thường. Con không có gì để so sánh, nên con không kêu.
Vì sao việc này nguy hiểm hơn ở trẻ
Thị giác của trẻ vẫn đang phát triển trong những năm đầu đời. Nếu một mắt nhìn kém hơn hẳn trong giai đoạn đó, não có thể dần bỏ qua tín hiệu từ mắt đó, và mắt yếu đi dù bản thân nó không có tổn thương.
Điều quan trọng là quá trình điều trị có hiệu quả nhất trong một khoảng tuổi nhất định. Phát hiện muộn có thể để lại ảnh hưởng lâu dài. Đây là lý do việc khám sớm không phải chuyện cẩn thận quá mức.
Khi một mắt vẫn tốt
Đây là tình huống dễ bị bỏ sót nhất. Nếu một mắt nhìn tốt, con vẫn sinh hoạt bình thường, vẫn đọc được, vẫn chơi được. Không ai nhận ra mắt kia gần như không nhìn thấy gì, cho tới khi tình cờ che mắt tốt lại.
Một mẹo đơn giản cha mẹ có thể thử ở nhà: che từng mắt một và cho con nhìn thứ gì đó ở xa, xem con có phản ứng khác nhau giữa hai bên không. Nhưng đây chỉ là quan sát sơ bộ, không thay được khám.
Dấu hiệu cha mẹ nên để ý
- Ngồi rất sát tivi hoặc ghé sát vở khi viết.
- Nheo mắt, dụi mắt nhiều.
- Nghiêng đầu hoặc quay mặt khi nhìn.
- Che một mắt khi xem hoặc đọc.
- Kêu mỏi mắt, nhức đầu.
- Không thích đọc sách, học sa sút.
- Vụng về hơn bạn cùng tuổi, hay va vấp, khó bắt bóng.
- Chảy nước mắt liên tục.
- Sợ ánh sáng, hay nhắm một mắt khi ra nắng.
Dấu hiệu cần đưa đi khám ngay
- Một mắt lệch hướng, dù chỉ thỉnh thoảng.
- Đồng tử có ánh trắng thay vì đen, nhất là thấy trong ảnh chụp có đèn.
- Mắt lay giật liên tục.
- Sụp mi che một phần đồng tử.
- Mắt đỏ kéo dài, chảy mủ.
- Sau chấn thương hoặc có vật bắn vào mắt.
- Con đột nhiên nhìn kém đi.
Dấu hiệu ánh trắng trong đồng tử đặc biệt quan trọng và cần đi khám ngay, không chờ.
Khám mắt định kỳ
Hãy hỏi bác sĩ nhi về các mốc kiểm tra mắt theo tuổi của con và giữ đúng lịch. Việc kiểm tra định kỳ là cách phát hiện những vấn đề không có biểu hiện bên ngoài.
Ai cần khám sớm hơn
- Trẻ sinh non hoặc nhẹ cân.
- Trẻ có người thân mắc lác, nhược thị, hoặc bệnh mắt di truyền.
- Bố mẹ có độ cận cao.
- Trẻ chậm phát triển vận động hoặc có bệnh nền.
- Trẻ có bất thường ở vùng mặt và mắt.
Trẻ chưa biết đọc thì khám thế nào
Có nhiều cách đánh giá không cần trẻ đọc chữ: dùng hình ảnh, quan sát phản xạ, và các thiết bị đo. Bác sĩ chọn phương pháp phù hợp với tuổi. Bạn không cần lo rằng con còn nhỏ quá để khám.
Chuẩn bị đưa con đi khám
- Chọn giờ con tỉnh táo, không đói, không buồn ngủ.
- Giải thích trước bằng ngôn ngữ đơn giản, biến nó thành trò chơi nhìn hình.
- Mang theo sổ khám, kính cũ nếu có, và thông tin bệnh mắt trong gia đình.
- Ghi lại những dấu hiệu bạn đã quan sát được ở nhà.
- Sắp xếp thời gian dư, vì có thể cần nhỏ thuốc và chờ.
Về việc nhỏ thuốc giãn đồng tử
Với trẻ, bác sĩ thường cần nhỏ thuốc làm liệt điều tiết để đo độ chính xác, vì khả năng điều tiết mạnh ở trẻ có thể làm sai kết quả. Sau đó con sẽ chói và nhìn gần mờ trong vài giờ. Hãy mang mũ và kính râm cho con, và tránh xếp lịch khám ngay trước giờ học.
Nếu con được chỉ định đeo kính
Hãy cho con đeo theo đúng chỉ định. Kính không làm mắt con yếu đi, và việc để con nhìn mờ kéo dài mới thực sự ảnh hưởng. Nói với con một cách tích cực, và nói với giáo viên để con được ngồi vị trí phù hợp.
Nói với nhà trường
Nếu con nhìn kém, hãy báo giáo viên để con được ngồi gần bảng và được chú ý hơn. Nhiều trẻ bị đánh giá là mất tập trung hoặc học chậm trong khi vấn đề thật chỉ là không nhìn rõ bảng.
Giữ hồ sơ
Lưu tất cả đơn kính và kết quả khám theo ngày. Với trẻ đang lớn, chuỗi số qua các năm cho thấy tốc độ thay đổi và là thông tin quan trọng nhất cho bác sĩ.
Đừng bỏ qua vì con còn nhỏ
Quan niệm để lớn rồi khám khiến nhiều trẻ mất đi khoảng thời gian điều trị hiệu quả nhất. Với mắt trẻ em, sớm luôn tốt hơn muộn.
Tóm lại
Trẻ không tự biết mình nhìn kém, nên khám định kỳ quan trọng hơn chờ con kêu. Hãy để ý các dấu hiệu gián tiếp, đưa đi khám ngay khi thấy mắt lệch hướng hoặc đồng tử có ánh trắng, và cho con đeo kính đúng chỉ định nếu cần. Với thị giác trẻ em, thời gian là yếu tố quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trẻ không tự nói rằng mình nhìn kém?
Vì trẻ chưa từng nhìn rõ nên nghĩ mọi người đều nhìn như mình. Trẻ cũng không so sánh được, và nếu một mắt nhìn tốt thì mắt kia có thể kém hẳn mà không ai biết.
Khi nào nên đưa con đi khám mắt lần đầu?
Hãy hỏi bác sĩ nhi về các mốc kiểm tra theo tuổi. Ngoài lịch định kỳ, cần đưa đi ngay khi thấy bất kỳ dấu hiệu bất thường nào hoặc khi trong nhà có người mắc bệnh mắt.
Dấu hiệu nào cần đưa con đi khám ngay?
Một mắt lệch hướng, đồng tử có ánh trắng, mắt lay giật, sụp mi che đồng tử, chảy nước mắt liên tục, sợ ánh sáng nhiều, hoặc con luôn nghiêng đầu khi nhìn.
Trẻ chưa biết đọc thì khám bằng cách nào?
Có nhiều cách đánh giá không cần trẻ đọc chữ, dùng hình ảnh, phản xạ và thiết bị đo. Bác sĩ sẽ chọn phương pháp phù hợp với tuổi của con.