Trong đời thường, mọi vấn đề về nhìn đều được gọi là mắt kém. Nhưng cận, viễn và loạn là ba tình trạng khác nhau, và chúng cũng có thể đi cùng nhau. Hiểu cơ bản giúp bạn đọc được đơn kính và hỏi đúng câu khi đi khám.
Mắt hội tụ ánh sáng thế nào
Ánh sáng đi vào mắt qua giác mạc và thuỷ tinh thể, rồi hội tụ lên võng mạc ở đáy mắt. Khi điểm hội tụ rơi đúng lên võng mạc, bạn nhìn rõ. Các tật khúc xạ đều là chuyện điểm hội tụ rơi sai chỗ.
Cận thị
Điểm hội tụ rơi trước võng mạc, thường vì trục nhãn cầu dài hơn bình thường. Người cận thị nhìn xa mờ nhưng nhìn gần rõ. Dấu hiệu thường gặp: nheo mắt khi nhìn xa, ngồi sát tivi, ghé sát vở khi viết, không đọc được chữ trên bảng.
Cận thị thường xuất hiện và tiến triển trong tuổi đi học, rồi ổn định dần khi trưởng thành.
Viễn thị
Điểm hội tụ rơi sau võng mạc. Mắt phải điều tiết để kéo điểm hội tụ về đúng chỗ. Ở người trẻ, khả năng điều tiết tốt nên có thể vẫn nhìn rõ nhưng dễ mỏi, nhức đầu khi đọc lâu. Khi tuổi tăng, khả năng điều tiết giảm và việc nhìn trở nên khó hơn.
Ở trẻ, viễn thị nặng không được phát hiện có thể dẫn tới lác hoặc nhược thị, nên khám mắt cho trẻ rất quan trọng.
Loạn thị
Bề mặt giác mạc hoặc thuỷ tinh thể không đều ở các hướng khác nhau, giống như mặt quả bóng bầu dục thay vì quả bóng tròn. Ánh sáng hội tụ thành nhiều điểm thay vì một, khiến hình ảnh nhoè hoặc méo ở mọi khoảng cách.
Dấu hiệu: nhìn chữ bị nhoè hoặc có bóng mờ, mỏi mắt, nghiêng đầu khi nhìn, nhìn đèn thấy toả tia.
Chúng có thể đi cùng nhau
Rất phổ biến. Một người có thể vừa cận vừa loạn, hoặc vừa viễn vừa loạn. Hai mắt cũng có thể khác nhau. Đây là lý do đơn kính có nhiều con số.
Đọc đơn kính
Đơn kính thường ghi cho từng mắt với các thông số: độ cầu thể hiện mức cận hoặc viễn, độ trụ và trục thể hiện phần loạn, và khoảng cách đồng tử. Bạn không cần thuộc ý nghĩa kỹ thuật, chỉ cần giữ đơn và đưa cho nơi cắt kính.
Hãy chụp ảnh đơn kính lưu trong điện thoại. Nó hữu ích khi làm kính mới hoặc khi so sánh giữa các lần đo.
Dấu hiệu bạn cần đi đo kính
- Nheo mắt khi nhìn xa hoặc nhìn gần.
- Mỏi mắt, nhức đầu sau khi đọc hoặc làm việc với màn hình.
- Phải đưa sách ra xa hoặc ghé sát mới đọc được.
- Nhìn đèn thấy toả tia hoặc có bóng mờ.
- Nghiêng đầu khi nhìn.
- Khó lái xe ban đêm.
- Kính hiện tại không còn giúp nhìn rõ như trước.
Dấu hiệu ở trẻ mà cha mẹ nên để ý
- Ngồi rất sát tivi hoặc ghé sát vở.
- Nheo mắt, dụi mắt nhiều.
- Nghiêng đầu khi nhìn.
- Kêu mỏi mắt, nhức đầu.
- Không thích đọc sách hoặc học sa sút.
- Khó bắt bóng, vụng về hơn bạn cùng tuổi.
- Một mắt có vẻ lệch hướng.
Trẻ không biết rằng mình nhìn kém, vì chúng nghĩ mọi người đều nhìn như vậy. Vì thế việc khám mắt định kỳ cho trẻ quan trọng hơn chờ trẻ kêu.
Kính không làm mắt yếu đi
Đây là hiểu nhầm rất phổ biến khiến nhiều người, nhất là cha mẹ, trì hoãn việc cho con đeo kính. Kính chỉ điều chỉnh đường đi của ánh sáng. Độ tăng lên là do quá trình phát triển của mắt, không phải do đeo kính.
Ngược lại, không đeo kính khi cần khiến trẻ nhìn kém, học khó, và ở một số trường hợp có thể ảnh hưởng tới sự phát triển thị giác.
Đeo kính sai độ mới là vấn đề
Kính không đúng độ gây mỏi mắt, nhức đầu, chóng mặt. Vì vậy việc đo đúng và kiểm tra lại định kỳ quan trọng hơn là việc có đeo hay không.
Nhược thị
Ở trẻ nhỏ, nếu một mắt nhìn kém hơn hẳn trong giai đoạn thị giác đang phát triển, não có thể bỏ qua tín hiệu từ mắt đó và mắt bị yếu dần dù không có tổn thương thực thể. Đây là lý do phát hiện sớm ở trẻ rất quan trọng, vì việc điều trị có hiệu quả nhất trong một khoảng tuổi nhất định.
Đi đo kính ở đâu
Với trẻ em, với người có triệu chứng bất thường, hoặc khi kính không giúp nhìn rõ dù đã đo, hãy khám ở cơ sở có bác sĩ mắt chứ không chỉ đo ở tiệm kính. Bác sĩ khám cả tình trạng bên trong mắt chứ không chỉ đo độ.
Khi nào cần khám bác sĩ mắt chứ không chỉ đo kính
- Thị lực giảm đột ngột.
- Nhìn đôi.
- Đau nhức mắt.
- Thấy chớp sáng hoặc đốm đen bay.
- Kính mới đo vẫn không nhìn rõ.
- Trẻ có một mắt lệch hướng.
Tóm lại
Cận nhìn xa mờ, viễn phải điều tiết nhiều, loạn thì nhoè méo ở mọi khoảng cách, và chúng có thể đi cùng nhau. Kính không làm mắt yếu đi, nhưng kính sai độ thì gây mỏi. Với trẻ, đừng chờ con kêu mà hãy khám định kỳ, vì trẻ không biết rằng mình nhìn kém.
Câu hỏi thường gặp
Cận và viễn khác nhau thế nào?
Nói đơn giản, người cận thị nhìn gần rõ hơn nhìn xa, còn người viễn thị phải điều tiết nhiều hơn để nhìn rõ, đặc biệt là nhìn gần. Bản chất là ánh sáng hội tụ sai vị trí so với võng mạc.
Loạn thị là gì?
Là tình trạng bề mặt giác mạc hoặc thuỷ tinh thể không đều ở các hướng khác nhau, khiến hình ảnh bị nhoè hoặc méo ở mọi khoảng cách chứ không chỉ xa hay gần.
Đeo kính có làm mắt phụ thuộc và tăng độ không?
Kính không làm mắt yếu đi. Độ tăng là do quá trình phát triển của mắt, nhất là ở trẻ. Đeo kính không đúng độ hoặc không đeo khi cần mới gây mỏi và ảnh hưởng tới sinh hoạt.
Bao lâu nên đo kính lại?
Tuỳ tuổi và tình trạng. Trẻ đang lớn cần kiểm tra thường xuyên hơn người lớn ổn định. Hãy hỏi bác sĩ mắt về lịch phù hợp với bạn hoặc với con.