Người mắc tiểu đường thường được dặn đi khám mắt định kỳ, và nhiều người bỏ qua vì thấy mình vẫn nhìn rõ. Đây là hiểu nhầm nguy hiểm nhất trong toàn bộ câu chuyện, vì chính lúc chưa thấy gì mới là lúc việc khám có giá trị nhất.
Chuyện gì xảy ra ở võng mạc
Đường huyết cao kéo dài gây tổn thương các mạch máu nhỏ, và võng mạc ở đáy mắt là nơi có rất nhiều mạch máu nhỏ. Các mạch này có thể rò rỉ, tắc nghẽn, hoặc kích thích mọc ra những mạch máu mới bất thường rất dễ vỡ.
Quá trình này diễn ra dần dần qua nhiều năm và hoàn toàn không gây đau.
Vì sao bạn không nhận ra sớm
Tổn thương thường bắt đầu ở vùng ngoại vi của võng mạc, trong khi phần trung tâm phụ trách nhìn rõ vẫn còn tốt. Bạn vẫn đọc được, vẫn lái xe được. Chỉ khi tổn thương lan tới vùng trung tâm hoặc khi có biến chứng cấp thì thị lực mới giảm.
Khi đó, phần đã mất thường khó phục hồi.
Vì sao khám định kỳ lại quan trọng
Bác sĩ nhìn trực tiếp vào đáy mắt và thấy được những thay đổi ở mạch máu từ rất sớm, trước khi chúng ảnh hưởng tới thị lực. Ở giai đoạn đó, việc can thiệp và điều chỉnh kiểm soát bệnh có thể ngăn được tiến triển.
Nói cách khác, buổi khám khi bạn vẫn nhìn rõ mới là buổi khám có giá trị nhất.
Lịch khám
Hãy hỏi bác sĩ về lịch cụ thể cho bạn. Nó phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, mức kiểm soát đường huyết, huyết áp, và kết quả lần khám trước. Ghi lịch vào điện thoại và giữ đúng.
Khám mắt gồm những gì
Ngoài đo thị lực, bác sĩ cần nhìn đáy mắt, thường phải nhỏ thuốc làm giãn đồng tử. Tuỳ trường hợp có thể cần thêm các thăm dò hình ảnh để đánh giá chi tiết vùng trung tâm võng mạc.
Vì phải giãn đồng tử, bạn sẽ chói và nhìn gần mờ trong vài giờ. Hãy sắp xếp người đưa về và mang kính râm.
Dấu hiệu cần đi khám ngay, không chờ lịch
- Thị lực giảm đột ngột ở một hoặc hai mắt.
- Đột nhiên thấy nhiều đốm đen bay trước mắt.
- Thấy chớp sáng.
- Thấy như có màn che kéo ngang tầm nhìn.
- Nhìn đường thẳng bị méo hoặc cong.
- Xuất hiện vùng tối cố định trong tầm nhìn.
- Đau nhức mắt kèm đỏ.
Những dấu hiệu này gợi ý biến chứng cần xử lý sớm, và thời gian ảnh hưởng tới kết quả.
Thị lực dao động theo đường huyết
Nhiều người nhận thấy nhìn mờ đi trong những giai đoạn đường huyết biến động nhiều, rồi lại rõ hơn khi ổn định. Đây là hiện tượng có thật liên quan tới thay đổi trong thuỷ tinh thể.
Vì lý do này, không nên đo kính mới trong giai đoạn đường huyết đang biến động mạnh, vì số đo sẽ không chính xác. Hãy hỏi bác sĩ về thời điểm phù hợp.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ
- Thời gian mắc bệnh càng dài, nguy cơ càng cao.
- Đường huyết kiểm soát kém kéo dài.
- Tăng huyết áp đi kèm.
- Mỡ máu cao.
- Bệnh thận do tiểu đường.
- Hút thuốc.
- Mang thai ở người có tiểu đường.
Điểm cuối cần lưu ý: phụ nữ mắc tiểu đường khi có thai cần được theo dõi mắt theo lịch riêng, hãy hỏi bác sĩ.
Những gì bạn kiểm soát được
- Giữ đường huyết trong khoảng mục tiêu bác sĩ đặt.
- Kiểm soát huyết áp.
- Kiểm soát mỡ máu.
- Bỏ thuốc lá.
- Khám mắt đúng lịch.
- Đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường.
Ba điều đầu tác động trực tiếp tới mạch máu nhỏ khắp cơ thể, không riêng ở mắt.
Không chỉ võng mạc
Tiểu đường còn liên quan tới nguy cơ cao hơn với một số vấn đề mắt khác, trong đó có đục thuỷ tinh thể xuất hiện sớm hơn và glôcôm. Đây là lý do buổi khám mắt định kỳ đánh giá toàn diện chứ không chỉ nhìn võng mạc.
Nếu đã có tổn thương
Không có nghĩa là bạn sẽ mất thị lực. Có những phương pháp điều trị hiệu quả, và kết quả tốt hơn nhiều khi can thiệp sớm. Hãy tuân thủ lịch theo dõi chặt hơn và làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Giữ hồ sơ qua các năm
Chụp ảnh kết quả mỗi lần khám, kể cả ảnh đáy mắt nếu được cung cấp. So sánh giữa các lần là cách bác sĩ đánh giá tốc độ tiến triển, và hồ sơ đầy đủ rất quan trọng nếu bạn đổi nơi khám.
Nói với bác sĩ nội tiết
Hãy báo kết quả khám mắt cho bác sĩ đang điều trị tiểu đường của bạn. Nếu có tổn thương võng mạc, điều đó có thể ảnh hưởng tới mục tiêu điều trị và cách kiểm soát bệnh.
Tóm lại
Tổn thương mắt do tiểu đường tiến triển âm thầm, và khi thấy mờ thì thường đã muộn. Hãy khám mắt đúng lịch kể cả khi đang nhìn rõ, kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp, bỏ thuốc lá, và đi khám ngay nếu thấy chớp sáng, đốm đen bay hoặc thị lực giảm đột ngột.
Câu hỏi thường gặp
Chưa thấy mờ thì có cần khám mắt không?
Có, và đây là điểm quan trọng nhất. Tổn thương võng mạc do tiểu đường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Khi bạn thấy mờ thì tổn thương thường đã đáng kể và khó phục hồi hơn.
Bao lâu nên khám mắt một lần?
Hãy hỏi bác sĩ về lịch phù hợp với bạn, vì nó phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, mức kiểm soát đường huyết và kết quả lần khám trước.
Kiểm soát đường huyết tốt có ngăn được biến chứng mắt không?
Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu làm giảm đáng kể nguy cơ và làm chậm tiến triển. Nhưng nó không thay thế được việc khám định kỳ.
Dấu hiệu nào cần đi khám ngay?
Thị lực giảm đột ngột, thấy nhiều đốm đen bay, thấy chớp sáng, thấy như màn che kéo ngang tầm nhìn, hoặc nhìn méo đường thẳng.