Có một lý do rất cụ thể khiến bác sĩ nội khoa đôi khi đề nghị bạn đi soi đáy mắt: đó là nơi duy nhất trong cơ thể mà người ta nhìn trực tiếp được mạch máu nhỏ, không cần mổ xẻ hay chụp chiếu phức tạp.
Đáy mắt như một cửa sổ
Qua đồng tử, bác sĩ quan sát được các động mạch và tĩnh mạch nhỏ trên võng mạc. Những thay đổi ở đây thường phản ánh tình trạng mạch máu tương tự ở thận, não và tim.
Vì vậy việc soi đáy mắt không chỉ để đánh giá mắt mà còn cung cấp thông tin về mức độ ảnh hưởng của tăng huyết áp lên toàn thân.
Tăng huyết áp ảnh hưởng thế nào
Áp lực cao kéo dài làm thành mạch dày lên và hẹp lại, có thể gây rò rỉ hoặc tắc nghẽn. Trên võng mạc, bác sĩ có thể thấy các dấu hiệu như mạch hẹp, chỗ bắt chéo bất thường, xuất huyết nhỏ, hoặc các đám phù.
Thường không có triệu chứng
Đây là điểm quan trọng. Tăng huyết áp mạn tính có thể gây các thay đổi ở võng mạc trong nhiều năm mà bạn vẫn nhìn bình thường. Đó cũng là lý do người ta gọi tăng huyết áp là kẻ giết người thầm lặng.
Khi huyết áp tăng rất cao và nhanh
Trong tình huống này, mắt có thể bị ảnh hưởng nhanh với nhìn mờ, và đó là dấu hiệu của một tình trạng cần xử lý cấp cứu. Nếu bạn đo thấy huyết áp rất cao kèm nhìn mờ, đau đầu dữ dội, đau ngực hoặc khó thở, hãy tới cơ sở y tế ngay.
Tắc mạch máu võng mạc
Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ của tình trạng mạch máu nuôi võng mạc bị tắc. Biểu hiện điển hình là nhìn mờ đột ngột ở một mắt, thường không đau.
Đây là tình huống cần đi khám ngay. Thời gian ảnh hưởng tới khả năng xử lý và tới kết quả.
Dấu hiệu cần đi khám ngay
- Nhìn mờ đột ngột, nhất là một mắt.
- Mất một phần tầm nhìn.
- Nhìn đôi xuất hiện đột ngột.
- Đau đầu dữ dội kèm nhìn mờ.
- Thấy như màn che kéo ngang tầm nhìn.
- Đau mắt kèm đỏ và nhìn mờ.
Với người tăng huyết áp, những dấu hiệu này không thuộc nhóm theo dõi ở nhà.
Khi cả tiểu đường và tăng huyết áp
Hai bệnh này cộng lại làm nguy cơ tổn thương võng mạc tăng lên đáng kể. Nếu bạn có cả hai, việc khám mắt định kỳ càng quan trọng, và việc kiểm soát cả hai chỉ số càng có ý nghĩa.
Những gì kiểm soát được
- Uống thuốc huyết áp đều đặn theo chỉ định.
- Theo dõi huyết áp tại nhà và ghi lại.
- Giảm muối trong ăn uống.
- Vận động đều đặn.
- Kiểm soát cân nặng.
- Hạn chế rượu bia.
- Bỏ thuốc lá.
- Kiểm soát mỡ máu và đường huyết nếu có.
Đừng tự ngừng thuốc huyết áp
Đây là thói quen rất phổ biến khi thấy huyết áp về bình thường. Nhưng chính thuốc đang giữ nó ở mức đó. Ngừng thuốc làm huyết áp tăng trở lại và quá trình tổn thương mạch máu tiếp diễn. Mọi thay đổi phải do bác sĩ quyết định.
Đo huyết áp tại nhà cho đúng
Ngồi nghỉ vài phút trước khi đo, lưng tựa, chân đặt phẳng, tay ngang mức tim, không nói chuyện khi đo. Ghi lại kèm ngày giờ và mang bảng ghi tới buổi khám. Chuỗi số theo thời gian có giá trị hơn nhiều so với một lần đo tại phòng khám.
Khám mắt định kỳ
Hãy hỏi bác sĩ về lịch phù hợp với bạn, nhất là khi có kèm tiểu đường hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch khác. Việc khám giúp phát hiện các thay đổi sớm và cung cấp thông tin cho việc điều chỉnh điều trị toàn thân.
Nói với bác sĩ tim mạch
Nếu kết quả soi đáy mắt cho thấy có thay đổi ở mạch máu võng mạc, hãy báo cho bác sĩ đang điều trị huyết áp của bạn. Đây là thông tin có ý nghĩa với việc đánh giá mức độ ảnh hưởng toàn thân.
Mang danh sách thuốc khi khám mắt
Một số thuốc điều trị bệnh toàn thân có thể ảnh hưởng tới mắt. Hãy luôn mang danh sách hoặc ảnh chụp toàn bộ hộp thuốc khi đi khám mắt, và đừng tự ngưng thuốc nào.
Tóm lại
Đáy mắt phản ánh tình trạng mạch máu nhỏ toàn thân, nên soi đáy mắt cung cấp thông tin vượt ra ngoài phạm vi mắt. Tăng huyết áp thường không gây triệu chứng ở mắt trong thời gian dài, nhưng nhìn mờ đột ngột một mắt là tình huống phải đi khám ngay. Uống thuốc đều, theo dõi huyết áp tại nhà và khám mắt định kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bác sĩ soi đáy mắt khi khám huyết áp?
Vì đáy mắt là nơi duy nhất có thể nhìn trực tiếp mạch máu nhỏ mà không cần can thiệp. Những thay đổi ở đó phản ánh tình trạng mạch máu ở các cơ quan khác.
Tăng huyết áp có làm mờ mắt không?
Tăng huyết áp mạn tính thường không gây triệu chứng ở mắt trong thời gian dài. Nhưng huyết áp tăng rất cao và nhanh có thể gây nhìn mờ và cần xử lý cấp cứu.
Nhìn mờ đột ngột một mắt có liên quan tới huyết áp không?
Có thể, vì tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ của tắc mạch máu võng mạc. Nhìn mờ đột ngột một mắt là tình huống cần đi khám ngay, không chờ.
Người tăng huyết áp có cần khám mắt định kỳ không?
Nên, và đặc biệt cần nếu đi kèm tiểu đường hoặc các yếu tố nguy cơ tim mạch khác. Hãy hỏi bác sĩ về lịch phù hợp với bạn.