Trong hầu hết tình huống y tế, lời khuyên là đưa người bệnh tới cơ sở y tế càng nhanh càng tốt. Đây là một trong số rất ít ngoại lệ: với hoá chất bắn vào mắt, bạn phải làm một việc trước khi đi, và việc đó quyết định phần lớn kết quả.
Việc phải làm ngay
Rửa mắt bằng thật nhiều nước sạch, liên tục, ngay tại chỗ. Không đi tìm thuốc nhỏ. Không gọi điện hỏi ý kiến trước. Không chở đi bệnh viện rồi mới rửa ở đó.
Lý do rất đơn giản: hoá chất tiếp tục gây tổn thương chừng nào nó còn tiếp xúc với mắt. Mỗi phút chậm trễ là thêm tổn thương.
Rửa thế nào cho đúng
- Dùng nước sạch: nước máy, nước đóng chai, nước muối sinh lý nếu có sẵn.
- Nghiêng đầu sang bên mắt bị dính, để nước chảy từ góc trong ra ngoài.
- Giữ mi mắt mở bằng ngón tay, vì phản xạ tự nhiên là nhắm chặt.
- Dội liên tục, dòng nhẹ nhàng, không xối mạnh.
- Bảo người bị nạn đảo mắt các hướng để nước tới được mọi nơi.
- Rửa liên tục trong nhiều phút, không phải vài giây.
Nếu có vòi hoa sen, có thể để nước chảy nhẹ lên trán và xuống mắt. Nếu ở nơi làm việc có trạm rửa mắt, hãy dùng ngay.
Với trẻ nhỏ
Đặt con nằm nghiêng, đầu thấp hơn vai, mắt bị dính ở phía dưới. Nhờ người thứ hai giữ con. Dội nước nhẹ nhàng và liên tục. Trẻ sẽ giãy và khóc, nhưng đây là lúc phải kiên quyết.
Những việc tuyệt đối không làm
- Không đi tìm chất trung hoà, vì phản ứng có thể sinh nhiệt gây tổn thương thêm.
- Không nhỏ bất cứ thuốc gì.
- Không dụi mắt.
- Không băng kín mắt lại.
- Không chờ xem có đỡ không.
- Không rửa qua loa vài giây rồi lên xe đi.
Sau khi rửa
Tới cơ sở y tế có chuyên khoa mắt ngay. Nếu có thể, mang theo chai hoá chất hoặc chụp ảnh nhãn để bác sĩ biết chính xác chất gì. Nếu không có, hãy nhớ tên hoặc mô tả mùi, màu, công dụng.
Nếu có người thứ hai, hãy tiếp tục rửa trên đường đi bằng chai nước mang theo.
Vì sao kiềm nguy hiểm hơn
Các chất kiềm mạnh như vôi, xi măng, nước thông cống có xu hướng thấm sâu vào mô, nên tổn thương có thể tiếp diễn ngay cả sau khi bề mặt đã được rửa. Đây là lý do việc rửa phải kéo dài và việc đi khám là bắt buộc kể cả khi thấy đỡ.
Nhưng đừng mất thời gian xác định loại hoá chất trước khi rửa. Rửa trước, phân loại sau.
Với vôi bột và xi măng
Ngoài rửa, cần loại bỏ các hạt bột còn bám. Hãy lật nhẹ mi để kiểm tra và tiếp tục dội nước. Đừng cố cạo hay chà, và hãy để bác sĩ xử lý phần còn lại.
Những nguồn hoá chất trong nhà
- Nước tẩy rửa nhà vệ sinh, nước thông cống.
- Nước lau sàn, nước rửa kính.
- Thuốc xịt côn trùng.
- Vôi, xi măng khi sửa nhà.
- Dung dịch tẩy quần áo.
- Hoá chất hồ bơi.
- Dầu nóng, cồn xoa bóp dính vào tay rồi dụi mắt.
Điểm cuối hay bị bỏ qua: nhiều trường hợp không phải bắn thẳng vào mắt mà do tay dính hoá chất rồi đưa lên mặt.
Phòng ngừa trong nhà
- Cất hoá chất ở nơi cao, có khoá, ngoài tầm với của trẻ.
- Không sang chiết hoá chất vào chai nước uống.
- Giữ nguyên nhãn gốc trên chai.
- Đeo kính bảo hộ khi dùng chất tẩy mạnh hoặc khi trộn vữa.
- Không trộn các loại hoá chất tẩy với nhau.
- Rửa tay ngay sau khi dùng hoá chất.
- Tách trẻ ra khỏi khu vực khi bạn đang làm việc với hoá chất.
Tại nơi làm việc
Nếu công việc của bạn tiếp xúc với hoá chất, hãy biết vị trí trạm rửa mắt gần nhất trước khi cần dùng. Đeo kính bảo hộ đúng loại, loại che kín hai bên chứ không phải kính thường. Và bảo đảm nơi làm việc có sẵn thông tin về các hoá chất đang dùng.
Chuẩn bị trước
Lưu địa chỉ bệnh viện có chuyên khoa mắt gần nhà vào danh bạ. Để sẵn một chai nước muối sinh lý lớn trong tủ thuốc gia đình. Khi tình huống xảy ra, mọi thứ chuẩn bị trước đều có giá.
Đi khám kể cả khi thấy đỡ
Sau khi rửa kỹ, mắt có thể bớt rát và bạn nghĩ không sao. Nhưng tổn thương bề mặt có thể không tương xứng với cảm giác. Hãy đi khám để bác sĩ đánh giá, nhất là với các chất kiềm.
Theo dõi sau đó
Đi tái khám đúng hẹn. Một số tổn thương chỉ bộc lộ rõ sau vài ngày. Nếu sau khi về nhà mà đau tăng, nhìn mờ đi, hoặc mắt đỏ nhiều hơn, hãy quay lại ngay.
Tóm lại
Rửa ngay bằng thật nhiều nước sạch, liên tục nhiều phút, giữ mi mắt mở. Đừng tìm chất trung hoà, đừng nhỏ thuốc, đừng băng kín. Sau đó tới cơ sở có chuyên khoa mắt và mang theo thông tin về hoá chất. Và hãy đi khám kể cả khi đã thấy đỡ.
Câu hỏi thường gặp
Việc đầu tiên phải làm là gì?
Rửa mắt ngay bằng thật nhiều nước sạch, liên tục trong thời gian dài. Đừng đi tìm thuốc, đừng gọi hỏi ý kiến trước. Rửa ngay là việc quan trọng nhất.
Rửa bao lâu là đủ?
Càng lâu càng tốt, thường phải tính bằng nhiều phút liên tục chứ không phải vài giây. Nếu có thể, tiếp tục rửa trên đường tới cơ sở y tế.
Có được dùng thuốc trung hoà không?
Không. Đừng cố tìm chất trung hoà, vì phản ứng hoá học có thể sinh nhiệt và gây tổn thương thêm. Nước sạch là thứ đúng để dùng.
Loại hoá chất nào nguy hiểm nhất?
Các chất kiềm mạnh như vôi, xi măng, nước thông cống thường gây tổn thương sâu hơn acid. Nhưng mọi loại đều cần rửa ngay và đi khám, đừng phân loại rồi mới hành động.