Dị vật vào mắt và vật cắm vào mắt: hai tình huống khác nhau

Hai tình huống được gộp chung dưới chữ có gì vào mắt nhưng đòi hỏi cách xử lý hoàn toàn khác nhau. Phân biệt được chúng là điều quan trọng nhất trong bài này.

Tình huống một: dị vật nhỏ trên bề mặt

Hạt bụi, cát, lông mi, mảnh vụn nhỏ bay vào và nằm trên bề mặt mắt. Bạn thấy cộm, chảy nước mắt, khó chịu nhưng không đau dữ dội và vẫn nhìn được.

Cách xử lý

• Đừng dụi mắt, vì dụi có thể làm xước giác mạc.
• Chớp mắt nhiều lần để nước mắt tự đẩy dị vật ra.
• Kéo nhẹ mi trên phủ lên mi dưới, lông mi dưới có thể quét dị vật ra.
• Rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý, dội nhẹ từ góc trong ra ngoài.
• Nhờ người khác kiểm tra dưới ánh sáng tốt, lật nhẹ mi trên để nhìn.

Nếu dị vật ra được và mắt hết cộm, thường không cần làm gì thêm. Nếu vẫn cộm sau khi đã lấy được, hãy đi khám vì có thể có vết xước.

Khi nào không tự xử lý nữa

• Không lấy ra được sau vài lần thử.
• Dị vật nằm trên phần tròng đen.
• Vẫn cộm đau dù đã rửa.
• Mắt đỏ nhiều, chảy nước mắt liên tục.
• Nhìn mờ.
• Sợ ánh sáng.

Tình huống hai: vật cắm vào mắt

Mảnh kim loại, kính, gỗ, hoặc bất cứ thứ gì đâm vào và còn nằm lại trong mắt. Đây là tình huống cấp cứu, và cách xử lý ngược hoàn toàn với tình huống trên.

Tuyệt đối không rút ra

Vật cắm vào có thể đang giữ cho vết thương kín. Rút ra có thể gây chảy máu, làm dịch trong mắt thoát ra, và biến một tổn thương xử lý được thành tổn thương nặng.

Đây là nguyên tắc không có ngoại lệ, kể cả khi vật trông nhỏ và nông.

Việc cần làm

• Không rút, không ấn, không rửa mắt.
• Che bảo vệ bằng vật cứng: cắt đáy một cốc giấy rồi úp lên, cố định bằng băng dính quanh mép, không đè lên mắt.
• Không băng ép.
• Giữ người bị nạn bình tĩnh, hạn chế cử động mắt.
• Che luôn cả mắt lành nếu người bị nạn hợp tác, vì hai mắt cử động cùng nhau.
• Đi cấp cứu ngay, tốt nhất là nằm hoặc ngồi tựa chứ không cúi.

Nghi có mảnh kim loại bay vào

Đây là tình huống nguy hiểm và hay bị coi nhẹ nhất. Khi bạn mài, cắt, khoan, đục hoặc gõ búa vào kim loại, mảnh nhỏ có thể bay với tốc độ rất cao và xuyên vào mắt mà chỉ để lại cảm giác cộm nhẹ.

Nhiều người nghĩ chỉ là bụi, rửa qua rồi làm tiếp. Vài ngày sau mới phát hiện có mảnh kim loại bên trong.

Nguyên tắc

Nếu bạn đang làm những việc trên và thấy có gì đó vào mắt, hãy đi khám ngay và nói rõ bạn đang làm gì, kể cả khi mắt chỉ hơi cộm và bạn vẫn nhìn rõ. Bác sĩ cần biết bối cảnh này để tìm đúng thứ.

Dấu hiệu cần đi khám ngay

• Đau nhiều, tăng dần.
• Nhìn mờ.
• Thấy máu trong mắt.
• Đồng tử biến dạng, không tròn.
• Có dịch trong chảy ra từ mắt.
• Vết rách ở mi hoặc ở lòng trắng.
• Cảm giác như có vật lạ dai dẳng dù đã rửa.

Những việc không nên làm trong cả hai tình huống

• Dụi mắt.
• Dùng tăm bông, tăm, kẹp, móng tay để khều.
• Thổi vào mắt người khác.
• Nhỏ dầu, sữa, hoặc bất cứ dung dịch tự chế nào.
• Đắp lá.
• Cố tiếp tục công việc sau khi rửa qua loa.

Phòng ngừa

• Đeo kính bảo hộ khi mài, cắt, khoan, đục, gõ búa.
• Kính bảo hộ phải che kín hai bên, kính thường không đủ.
• Đeo kính khi đi xe máy, nhất là trên đường nhiều bụi.
• Đeo kính bảo hộ khi cắt cỏ, tỉa cây.
• Đeo kính bảo hộ khi làm việc với dây kim loại, lò xo.

Phần lớn chấn thương mắt do dị vật xảy ra trong những việc sửa chữa nhỏ ở nhà, nơi người ta ít khi nghĩ tới bảo hộ.

Với người chỉ có một mắt nhìn tốt

Hãy coi kính bảo hộ là bắt buộc trong mọi hoạt động có nguy cơ, kể cả những việc bạn từng làm nhiều lần mà không sao. Mắt còn lại là thứ không thể thay thế.

Chuẩn bị sẵn

Trong tủ thuốc gia đình nên có một chai nước muối sinh lý lớn và vài cốc giấy. Lưu địa chỉ bệnh viện có chuyên khoa mắt vào danh bạ. Những thứ này chuẩn bị mất năm phút và có giá trị đúng vào lúc bạn không còn thời gian.

Tóm lại

Với dị vật nhỏ trên bề mặt: đừng dụi, chớp mắt và rửa nhẹ, đi khám nếu không ra hoặc vẫn cộm. Với vật cắm vào mắt: tuyệt đối không rút, che bảo vệ không đè, đi cấp cứu ngay. Và nếu bạn đang mài cắt kim loại mà thấy cộm mắt, hãy đi khám ngay dù trông có vẻ nhẹ.

Câu hỏi thường gặp