Có một kiểu tổn thương mắt mà nạn nhân không nhận ra ngay: tia sáng mạnh gây bỏng lớp bề mặt giác mạc, nhưng triệu chứng chỉ xuất hiện sau nhiều giờ. Đến lúc đau thì người ta không còn nhớ nguyên nhân.
Bỏng do tia hàn
Hồ quang hàn phát ra lượng tia cực tím rất lớn. Nhìn vào đó dù chỉ vài giây, và không cần nhìn thẳng, cũng đủ gây tổn thương lớp bề mặt giác mạc.
Điều nguy hiểm là ngay lúc đó bạn không thấy gì. Không chói, không đau, không khó chịu.
Triệu chứng xuất hiện muộn
Thường sau nhiều giờ, điển hình là vào nửa đêm. Người bị nạn thức dậy với:
- Đau dữ dội hai mắt, cảm giác như có cát.
- Chảy nước mắt liên tục.
- Không mở được mắt, sợ ánh sáng rất nhiều.
- Mắt đỏ.
- Nhìn mờ.
Vì triệu chứng đến muộn, nhiều người không nối được với việc đã đứng xem hàn ban chiều.
Ai hay bị
- Thợ hàn không đeo bảo hộ đúng cách.
- Người phụ việc đứng gần.
- Người đi ngang qua và tò mò nhìn.
- Trẻ em đứng xem người lớn hàn.
- Hàng xóm khi có công trình gần nhà.
Nhóm ba nhóm cuối là nhóm không được bảo hộ và cũng ít ý thức về nguy cơ nhất.
Xử lý
- Đi khám mắt, vì đau rất nhiều và cần được đánh giá.
- Ở nơi tối, giảm ánh sáng.
- Chườm mát nhẹ nhàng.
- Không dụi mắt.
- Không tự nhỏ thuốc, đặc biệt không dùng thuốc tê để giảm đau.
- Tháo kính áp tròng nếu đang đeo.
Điểm về thuốc tê rất quan trọng: dùng thuốc tê nhỏ mắt lặp lại để giảm đau làm chậm quá trình lành và có thể gây tổn thương thêm. Chỉ dùng khi bác sĩ chỉ định.
Diễn biến
Lớp bề mặt giác mạc thường hồi phục trong vài ngày nếu không có biến chứng. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ và cho điều trị giảm đau cùng phòng nhiễm trùng. Hãy đi tái khám đúng hẹn.
Phòng ngừa với tia hàn
- Thợ hàn phải dùng mặt nạ hàn đúng cấp độ, không phải kính râm.
- Người phụ việc cũng cần bảo hộ.
- Che chắn khu vực hàn bằng rèm chuyên dụng.
- Không để trẻ em ở gần.
- Cảnh báo người đi qua.
- Không nhìn vào hồ quang dù chỉ một cái liếc.
Bỏng do ánh nắng
Cùng cơ chế, gặp ở người ở ngoài trời cả ngày mà không bảo vệ mắt, đặc biệt ở nơi phản xạ mạnh: bãi biển, mặt nước, vùng có tuyết, đường bê tông sáng.
Triệu chứng tương tự và cũng xuất hiện muộn sau nhiều giờ.
Phòng ngừa với ánh nắng
- Đeo kính râm có khả năng chặn tia cực tím, không chọn theo độ tối.
- Đội mũ rộng vành, vì kính không che được tia từ phía trên.
- Cẩn thận hơn ở nơi có mặt nước hoặc bề mặt sáng phản xạ.
- Cho trẻ đeo kính râm và đội mũ khi ra biển.
Ngoài việc phòng bỏng cấp, thói quen này còn giảm tác động tích luỹ của tia cực tím lên thuỷ tinh thể và võng mạc qua nhiều năm.
Nhìn thẳng vào mặt trời và nhật thực
Đây là tình huống khác và nguy hiểm hơn, vì nó ảnh hưởng tới võng mạc chứ không chỉ bề mặt. Tổn thương võng mạc do ánh sáng có thể vĩnh viễn.
Không nhìn thẳng vào mặt trời trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Khi có nhật thực, không dùng kính râm thường, phim chụp, đĩa CD hay kính hàn không đúng cấp độ. Chỉ dùng thiết bị chuyên dụng được thiết kế cho mục đích đó.
Nguy hiểm đặc biệt ở chỗ võng mạc không có cảm giác đau, nên bạn có thể nhìn lâu mà không thấy khó chịu gì.
Pháo
Pháo gây tổn thương mắt theo nhiều cách cùng lúc: sức nổ, nhiệt, và các mảnh văng. Đây là nhóm gây chấn thương mắt nặng nhất trong các dịp lễ tết ở nhiều nơi.
- Không cho trẻ chơi pháo dưới bất kỳ hình thức nào.
- Giữ khoảng cách an toàn khi xem.
- Không đứng phía trên hoặc phía trước hướng bắn.
- Không tới gần pháo chưa nổ.
- Không tự chế pháo.
Nếu bị thương do pháo
Không rửa, không ấn, không rút bất cứ thứ gì. Che bảo vệ bằng vật cứng không đè lên mắt và đi cấp cứu ngay. Đây là chấn thương phức tạp cần được xử lý ở cơ sở chuyên khoa.
Đèn laser và đèn chiếu mạnh
Bút laser và các loại đèn chiếu công suất lớn có thể gây tổn thương võng mạc nếu chiếu thẳng vào mắt. Không cho trẻ chơi bút laser, và không chĩa vào mặt người khác.
Giường tắm nắng và đèn tia cực tím
Các thiết bị phát tia cực tím dùng trong làm đẹp hoặc khử khuẩn cũng có thể gây bỏng giác mạc nếu không bảo vệ mắt. Hãy dùng kính bảo hộ đi kèm và tuân thủ hướng dẫn.
Điều cần nhớ
Đặc điểm chung của nhóm tổn thương này là triệu chứng đến muộn. Vì vậy nếu bạn thức dậy với đau mắt dữ dội và sợ ánh sáng, hãy nghĩ lại xem hôm trước mình đã tiếp xúc với nguồn sáng mạnh nào, và nói điều đó với bác sĩ.
Tóm lại
Tia hàn và ánh nắng mạnh gây bỏng bề mặt giác mạc với triệu chứng xuất hiện sau nhiều giờ. Hãy dùng mặt nạ hàn đúng cấp độ, đeo kính râm chặn tia cực tím và đội mũ khi ra nắng. Không nhìn thẳng vào mặt trời, không cho trẻ chơi pháo, và khi đau hãy đi khám thay vì tự nhỏ thuốc tê.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sau khi nhìn tia hàn vài giờ mới đau?
Vì tổn thương ở lớp bề mặt giác mạc cần thời gian để bộc lộ. Triệu chứng thường xuất hiện sau nhiều giờ, điển hình là vào đêm, khiến người ta không nối được với việc đã làm ban ngày.
Bỏng do tia hàn có tự khỏi không?
Lớp bề mặt giác mạc thường hồi phục trong vài ngày nếu không có biến chứng. Nhưng rất đau, cần được bác sĩ đánh giá và điều trị giảm đau cùng phòng nhiễm trùng.
Nhìn nhật thực bằng mắt thường có hại không?
Có, và tổn thương có thể vĩnh viễn vì nó ảnh hưởng tới võng mạc chứ không chỉ bề mặt. Không dùng kính râm thường, phim chụp hay đĩa CD để nhìn.
Đeo kính râm thường có chống được tia hàn không?
Không. Cần mặt nạ hàn hoặc kính chuyên dụng đúng cấp độ. Kính râm thường không đủ và tạo cảm giác an toàn giả.