Chấn thương đụng dập vùng mắt: khi bên ngoài trông ổn

Bị quả cầu lông đập vào mắt, bị khuỷu tay va phải khi chơi bóng, ngã xe đập mặt xuống đường. Vài giờ sau mắt sưng bầm nhưng vẫn nhìn được, và ai cũng nghĩ chỉ cần chườm đá là xong.

Vì sao cần cẩn thận hơn

Nhãn cầu là một quả cầu chứa dịch nằm trong hốc xương. Một lực đụng dập mạnh có thể gây tổn thương ở nhiều nơi cùng lúc: chảy máu bên trong, tổn thương võng mạc, tổn thương thuỷ tinh thể, hoặc gãy xương hốc mắt.

Điều khó là phần lớn những tổn thương này không nhìn thấy từ bên ngoài, và một số không gây triệu chứng ngay.

Xử lý ban đầu

• Chườm mát trong những giờ đầu để giảm sưng.
• Bọc đá trong khăn, không áp trực tiếp lên da.
• Chườm nhẹ nhàng, không ấn lên nhãn cầu.
• Cho người bị nạn ngồi hoặc nằm đầu cao.
• Không dụi mắt.
• Không nhỏ bất cứ thuốc gì.

Nếu có vết rách ở mi mắt hoặc nghi có vật cắm vào, đừng chườm, hãy che bảo vệ và đi cấp cứu ngay.

Dấu hiệu phải đi khám ngay

• Đau nhức nhiều, tăng dần.
• Nhìn mờ ở bất kỳ mức độ nào.
• Nhìn đôi.
• Thấy máu ở phần tròng đen hoặc phía dưới tròng đen.
• Đồng tử hai bên không đều, hoặc đồng tử biến dạng.
• Không đưa mắt lên trên hoặc sang bên được.
• Mắt lồi ra hoặc lõm vào so với bên kia.
• Tê vùng má, môi trên hoặc răng cùng bên.
• Thấy chớp sáng hoặc nhiều đốm đen bay.
• Có vùng tối trong tầm nhìn.

Hai dấu hiệu về tê vùng má và không đưa mắt lên được gợi ý tổn thương xương hốc mắt, và chúng hay bị bỏ qua vì người ta chỉ chú ý tới mắt.

Máu trong mắt

Nếu bạn thấy một lớp máu đọng ở phần dưới của tròng đen, đây là dấu hiệu cần đi khám ngay. Nó cho thấy có chảy máu bên trong và cần được theo dõi vì có thể ảnh hưởng tới áp lực trong mắt.

Trong lúc chờ, hãy giữ đầu cao và hạn chế cử động, đừng nằm sấp hay cúi thấp.

Bầm tím quanh mắt

Bầm tím lan rộng quanh hốc mắt là thường gặp và tự tan dần. Nhưng nếu bầm xuất hiện ở cả hai mắt sau một chấn thương vùng đầu, hoặc kèm chảy dịch trong từ mũi tai, hãy đi cấp cứu ngay vì có thể liên quan tới chấn thương sọ.

Những biến chứng có thể xuất hiện muộn

Một số vấn đề không xuất hiện ngay mà sau nhiều tuần hoặc nhiều tháng, trong đó có bong võng mạc và tăng áp lực trong mắt. Vì vậy sau một chấn thương đụng dập, hãy nhớ các dấu hiệu cảnh báo và đi khám nếu chúng xuất hiện, kể cả khi bạn đã khám và được cho về.

Dấu hiệu cảnh báo muộn

• Đột nhiên thấy nhiều đốm đen bay.
• Thấy chớp sáng.
• Thấy như màn che kéo ngang tầm nhìn.
• Thị lực giảm dần hoặc đột ngột.
• Đau nhức mắt xuất hiện trở lại.

Đi khám mang theo gì

Mô tả chính xác cơ chế chấn thương: vật gì, tốc độ ra sao, va vào đâu. Thông tin này giúp bác sĩ biết cần tìm gì. Mang theo danh sách thuốc đang dùng, nhất là thuốc chống đông, vì nó ảnh hưởng tới nguy cơ chảy máu.

Thể thao và mắt

Các môn có bóng nhỏ và tốc độ cao như cầu lông, tennis, bóng bàn, squash là nhóm gây chấn thương mắt nhiều. Kính bảo hộ thể thao đúng loại giảm nguy cơ đáng kể.

Với người chỉ có một mắt nhìn tốt, việc đeo bảo hộ khi chơi thể thao nên được coi là bắt buộc.

Phòng ngừa

• Đeo kính bảo hộ khi chơi các môn có nguy cơ.
• Đeo bảo hộ khi làm việc có vật có thể bắn vào mắt.
• Không để trẻ chơi đồ chơi bắn.
• Không cho trẻ chơi pháo.
• Đội mũ bảo hiểm có kính chắn khi đi xe máy.
• Thắt dây an toàn khi đi ô tô.

Sau khi khám

Đi tái khám đúng hẹn kể cả khi đã thấy ổn, vì một số tổn thương chỉ bộc lộ sau vài ngày. Hỏi bác sĩ về các dấu hiệu cần quay lại ngay và ghi lại.

Tóm lại

Chấn thương đụng dập vùng mắt cần được đánh giá kể cả khi bên ngoài trông nhẹ. Chườm mát nhẹ nhàng không ấn, không nhỏ thuốc, và đi khám ngay nếu có nhìn mờ, nhìn đôi, máu trong mắt, hoặc tê vùng má. Và hãy nhớ rằng một số biến chứng xuất hiện muộn, nên cần biết dấu hiệu cảnh báo về sau.

Câu hỏi thường gặp